कन्नमवार नगर १ उत्सव समिती विक्रोळीचा राजाचे यंदा हीरक महोत्सवी वर्ष आहे. यानिमित्त समितीने राजासाठी भव्य-दिव्य असा गजराज महाल बनवला आहे. महाल पाहण्यासाठी आणि राजाच्या दर्शनासाठी भाविकांनी एकच गर्दी केली आहे. ‘विक्रोळीचा राजा’ दिमाखात गजराज महालात विराजमान झाला आहे. आम्ही दरवर्षी आतुरतेने विक्रोळीच्या राजाची वाट पाहत असतो. राजा आमचा श्रद्धास्थान आहे. विक्रोळीच्या राजाचा विजय असो !! अशी भावना येथे येणारे भाविक व्यक्त करत असतात.
कन्नमवार नगर १ उत्सव समिती विक्रोळीचा राजा उत्सवाच्या माध्यमातून समाज प्रबोधानाची परंपरा जपत आहे. समितीने आजवर चलचित्र देखाव्यातून भाविकांचे प्रबोधन केले आहे. गणेशोत्सवाचे प्रणेते लोकमान्य टिळक यांनी सुरू केलेल्या प्रबोधनाच्या माध्यमातून आमची वाटचाल सुरू आहे, असे समितीचे अध्यक्ष अक्षय दाभोळकर यांनी सांगितले.
सन १९६६. विक्रोळीतील काही धडपडे तरुण एका समान ध्येयाने एकत्र आले— “बाप्पाला घराबाहेर आणायचं, गणेशोत्सवाला केवळ धार्मिक चौकटीत न ठेवता तो समाजाशी जोडायचा.” त्या वर्षी लावलेलं ते छोटे रोप आज सहा दशकांनी भव्य वटवृक्ष बनलं आहे. या वटवृक्षाच्या सावलीत आता तीन पिढ्या खांद्याला खांदा लावून बाप्पाची सेवा करत आहेत. कन्नमवार नगर १ उत्सव समितीचा हा गणेशोत्सव आज विक्रोळीच्या केवळ धार्मिक आयुष्याचा नव्हे, तर सामाजिक आणि सांस्कृतिक जीवनाचा अविभाज्य भाग ठरला आहे.
लहानशा सुरुवातीपासून भव्यतेकडे प्रवास
याआधी हा उत्सव फक्त १४ इमारतींपुरता मर्यादित होता. पण आज संपूर्ण विक्रोळीकर या उत्सवाची आतुरतेने वाट पाहतात. “गणपती येतोय!” हे ऐकून लहानांपासून मोठ्यांपर्यंत सगळ्यांच्याच चेहऱ्यावर आनंद पसरतो. सजलेली मंडपं, गजर करणारे ढोल-ताशे, उत्साहाने फुललेली गल्लीबोळं—यातून विक्रोळीकरांची सामूहिक ऊर्जा अनुभवायला मिळते. आज संपूर्ण विक्रोळीकर बाप्पाच्या आगमनाची आतुरतेने वाट पाहतात आणि दहा दिवसांचा सोहळा सामूहिक श्रद्धा, भक्ती व आनंदाचा उत्सव ठरतो.
टिळकांच्या विचारांची वाटचाल
लोकमान्य टिळकांनी समाजाला एकत्र आणण्यासाठी गणेशोत्सवाची सुरुवात केली. त्यांचा हेतू होता—धर्म, शिक्षण, समाजप्रबोधन यांचं एकत्रित व्यासपीठ तयार करणं. हाच वारसा या मंडळाने कायम जपला. चलचित्र देखावे, समाजजागृतीपर कार्यक्रम, अंधश्रद्धा निर्मूलनाचे उपक्रम—या सर्वांतून लोकांना विचार करायला प्रवृत्त करण्यात आलं.
कोरोना काळातील सेवाभाव
कोरोना महामारीचा काळ मंडळाच्या कार्याची खरी कसोटी होती. भीती, असुरक्षितता आणि उपासमारी यामध्येही मंडळाने हार मानली नाही. वाहतूक पोलीस, गरजवंत नागरिक यांच्यासाठी भोजनाची व्यवस्था केली. समाजासाठी अखंड झटणाऱ्या डॉक्टरांचा सन्मान करून त्यांना उभारी दिली.
-
वात्सल्य या अनाथाश्रमाला ५०,००० रुपयांची मदत केली.
-
लहान मुलांसाठी महिनाभर पुरेल एवढे दूध पावडरचे डबे दिले.
-
कर्करोगग्रस्त कुटुंबांना ‘स्वामी’ संस्थेच्या मदतीने अन्नधान्य पुरवलं.
-
महिलांसाठी टाटा हॉस्पिटलमध्ये मोफत कर्करोग तपासणी शिबिर आयोजित केलं.
ही कामं फक्त मदत नव्हती, तर संकटसमयी दिलासा देणारी माणुसकीची शिदोरी होती.
व्यसनमुक्तीची नवी दिशा
समाजात वाढत्या व्यसनाधीनतेविरोधात मंडळाने विशेष मोहीम उभारली. “व्यसन नको, जीवन हवं” हा संदेश प्रत्येकापर्यंत पोहोचवला. व्यसनमुक्तीवर सादर केलेल्या देखाव्याला टाटा हॉस्पिटलतर्फे पहिलं पारितोषिक मिळालं—ही मंडळाच्या जनजागृतीची मोठी पावतीच ठरली. ‘सलाम मुंबई फाउंडेशन’च्या सहकार्याने राबवलेलं व्यसनमुक्ती अभियान हा उपक्रम कित्येकांच्या जीवनाला नवी दिशा देऊन गेला.
शिक्षण व संस्कृतीची जोड
समाजाच्या प्रगतीत शिक्षणाला विशेष स्थान आहे, हे जाणून मंडळाने विद्यार्थ्यांसाठी शैक्षणिक कार्यक्रम आयोजित केले. वक्तृत्व स्पर्धा, निबंध लेखन, शैक्षणिक साहित्य वाटप—या साऱ्यांतून विद्यार्थ्यांना प्रोत्साहन मिळालं.
कलाविश्वालाही मंच मिळावा म्हणून नाटकांचे प्रयोग आयोजित केले जातात. स्थानिक कलाकारांचा सत्कार करून त्यांना उभारी दिली जाते. कला, संस्कृती आणि समाजकार्य यांची सांगड घालण्याचा हा सातत्यपूर्ण प्रयत्न आहे.
पर्यावरणपूरक उपक्रम
गणेशोत्सवाच्या सजावटीपासून ते वर्षभर राबवलेल्या उपक्रमांपर्यंत मंडळाने पर्यावरणपूरक दृष्टिकोन जपला.
-
वृद्धाश्रमातील व्यक्तींनी बनवलेल्या कंदील, पणत्या, उटणे विकत घेऊन गरजूंना वाटप.
-
पर्यावरण वाचवण्यासाठी जनजागृती.
-
गणेशोत्सवात पर्यावरणपूरक साजरेपणावर भर.
ही सर्व कामं एकाच संदेशावर आधारलेली आहेत— “समाजाचा उत्सव, निसर्गाचा सन्मान.”
कौतुकाची थाप – उर्जेचा स्रोत
आज समितीला मिळालेले पुरस्कार आणि नागरिकांकडून मिळणारं कौतुक हे त्यांच्या कार्याची खरी शिदोरी आहे. पण राजाच्या दरबारात मिळालेली प्रेरणा आणि समाजाकडून लाभलेला विश्वास ही कार्यकर्त्यांसाठी सर्वात मोठं बक्षीस आहे.
हीरक महोत्सवी संकल्प
आज समिती आपला हीरक महोत्सव साजरा करत आहे. सहा दशकांचा प्रवास केवळ उत्सवापुरता मर्यादित नाही. तो आहे—
-
समाजाशी असलेलं नातं,
-
सेवेची परंपरा,
-
आणि नवी पिढी घडवण्याची जबाबदारी.
हीरक महोत्सवी संकल्प
सहा दशकांचा प्रवास पूर्ण करताना कन्नमवार नगर १ उत्सव समिती एकच ग्वाही देते—
“विक्रोळीच्या राजच्या कृपेने आमचे समाजसेवेचे कार्य अखंड सुरू राहील. पुढच्या पिढ्यांना आम्ही दिलेला हा वारसा समाजाच्या कल्याणासाठी नवी दिशा ठरेल.”
‘विक्रोळीचा राजा’ म्हणजे भक्ती, समाजसेवा आणि संस्कृती यांची सांगड घालणारी एक अखंड परंपरा आहे.
“राजाच्या कृपेने आमचे समाजसेवेचे कार्य अखंड सुरू राहील आणि प्रत्येक पिढी ही परंपरा पुढे नेईल.”
विक्रोळीच्या राजाचा उत्सव म्हणजे विक्रोळीकरांच्या हृदयात रुजलेल्या सामाजिक-धार्मिक सेवेच्या संस्कारांची अमूल्य परंपरा आहे.
