~ डीबीएस शस्त्रक्रिया आता अधिक अचूक व सुरक्षित ~
मुंबई, ७ ऑगस्ट २०२६: पार्किन्सन्स आजार आणि इतर मूव्हमेंट डिसऑर्डर्सच्या उपचारात एका महत्त्वाच्या प्रगतीमध्ये जसलोक हॉस्पिटल अँड रिसर्च सेंटरचे फंक्शनल न्यूरोसर्जरीचे डायरेक्टर डॉ. परेश दोशी यांनी महत्त्वपूर्ण संशोधन प्रकाशित केले आहे, जे जगभरातील हजारो रुग्णांसाठी डीप ब्रेन स्टिम्युलेशन (डीबीएस) शस्त्रक्रिया अधिक अचूक, वैयक्तिकीकृत आणि सुरक्षित करण्यास मदत करू शकते.
हे संशोधन स्टिरिओटॅक्टिक अँड फंक्शनल न्यूरोसर्जरी या आंतरराष्ट्रीय स्तरावर नामांकित, पीअर-रिव्ह्यू केलेल्या नियतकालिकात प्रकाशित झाले आहे आणि शस्त्रक्रियेनंतर डायरेक्शनल डीप ब्रेन स्टिम्युलेशन इलेक्ट्रोड्सची दिशा अचूकपणे निर्धारित करण्याच्या विश्वासार्ह पद्धतीची पडताळणी करणाऱ्या पहिल्या वास्तविक क्लिनिकल संशोधनांपैकी एक आहे.
पार्किन्सन्स, डिस्टोनिया, एसेन्शियल ट्रेमर आणि इतर काही मूव्हमेंट डिसऑर्डर्स औषधांनी पुरेसे नियंत्रित होत नाहीत अशा रुग्णांसाठी डीप ब्रेन स्टिम्युलेशन हा सर्वात प्रभावी उपचार म्हणून समोर आला आहे. या प्रक्रियेदरम्यान थरथरणे, ताठरपणा आणि अनैच्छिक हालचालींसाठी जबाबदार असलेल्या मेंदूच्या विचित्र हालचालींचे नियमन करण्यास मदत करणारे नियंत्रित विद्युत प्रवाह वितरीत करण्यासाठी मेंदूच्या काळजीपूर्वक निवडलेल्या भागांमध्ये पातळ इलेक्ट्रोड्स रोपित केले जातात.
आजच्या प्रगत डीबीएस यंत्रणा डायरेक्शनल इलेक्ट्रोड्सचा वापर करतात, ज्यामुळे डॉक्टर अनावश्यक दुष्परिणाम निर्माण करू शकणाऱ्या लगतच्या भागांना टाळून उपचारांची गरज असलेल्या मेंदूच्या अचूक भागाकडे इलेक्ट्रिकल स्टिम्युलेशन निर्देशित करू शकतात. पण, शस्त्रक्रियेनंतर या इलेक्ट्रोड्सची अचूक दिशा माहित असेल तरच हे तंत्रज्ञान पूर्ण फायदे देऊ शकते.
सध्या, डॉक्टर इलेक्ट्रोड्सच्या दिशेबद्दल माहिती मिळवण्यासाठी व्यावसायिकदृष्ट्या उपलब्ध सॉफ्टवेअरवर अवलंबून आहेत. आश्चर्यकारकपणे, कोणत्याही वास्तविक क्लिनिकल पडताळणीशिवाय यांचा वापर केला जात होता. जसलोकचे संशोधन या महत्त्वाच्या त्रुटीवर तोडगा काढते.
२०२२ ते २०२४ दरम्यान प्रत्यक्षरित्या केलेल्या या संशोधनात ३५ रुग्णांमध्ये रोपित केलेल्या ७० डायरेक्शनल डीबीएस इलेक्ट्रोड्सचे मूल्यमापन करण्यात आले. या संशोधनाने इलेक्ट्रोडची दिशा निश्चित करण्यासाठी शस्त्रक्रियेनंतर वापरल्या जाणाऱ्या दोन वेगवेगळ्या इमेजिंग तंत्रांची तुलना केली. निष्कर्षांवरून दिसून आले की, “आयरन साइट्स मेथड” वापरून स्पष्ट केलेले रोटेशनल फ्लुओरोस्कोपीने उत्कृष्ट विश्वासार्हता दाखवली आणि ते आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मोठ्या प्रमाणावर वापरल्या जाणाऱ्या विशेष सीटी-आधारित प्लॅनिंग सॉफ्टवेअरद्वारे मिळालेल्या निकालांशी अगदी तंतोतंत जुळले.
यामुळे न्यूरोलॉजिस्ट आणि न्यूरोसर्जन यांना डीबीएस डिवाईसेसचे प्रोग्रामिंग अधिक अचूकतेने करणे शक्य होते, ज्यामुळे शेवटी रुग्णांना उत्तेजनेशी (स्टिम्युलेशन) संबंधित दुष्परिणाम कमीत कमी ठेवून लक्षणांपासून अधिक प्रभावी आराम मिळण्यास मदत होते.
एखाद्या तंत्रज्ञानाची वैधता सिद्ध करण्याच्या पलीकडे जाऊन हे संशोधन शस्त्रक्रियेनंतर डॉक्टरांना अधिक माहितीपूर्ण प्रोग्रामिंग निर्णय घेण्यास मदत करून पुरावा-आधारित क्लिनिकल सराव प्रबळ करते. तसेच, आश्वासन देखील देते की, रुग्ण विश्वासार्ह पोस्टऑपरेटिव्ह इमेजिंग तंत्रांचा वापर करून अत्यंत अचूक इमेज-गाइडेड डीबीएस प्रोग्रामिंगचा लाभ घेऊ शकतात.
*या संशोधनाच्या महत्त्वाबाबत मत व्यक्त करत जसलोक हॉस्पिटल अँड रिसर्च सेंटरच्या स्टिरिओटॅक्टिक अँड फंक्शनल न्यूरोसर्जरी विभागाचे डायरेक्टर डॉ. परेश दोशी म्हणाले* , “डीप ब्रेन स्टिम्युलेशनने पार्किन्सन्स आजार आणि इतर मूव्हमेंट डिसऑर्डर्ससह जगणाऱ्या रुग्णांचे जीवनमान बदलून टाकले आहे. या थेरपीची प्रभावीता केवळ अचूक सर्जिकल रोपणावर नाही तर शस्त्रक्रियेनंतर इलेक्ट्रोडची अंतिम दिशा अचूकपणे ओळखण्यावरही अवलंबून असते. आमचे संशोधन प्रबळ क्लिनिकल पुरावा प्रदान करते की, हे इमेजिंग तंत्र इलेक्ट्रोडच्या दिशेची विश्वासार्हतेने पुष्टी करू शकते, ज्यामुळे डॉक्टरांना अधिक आत्मविश्वासाने डिवाईसचे प्रोग्रामिंग करणे शक्य होते. हे शेवटी अधिक वैयक्तिकीकृत थेरपी, उत्तम लक्षण नियंत्रण आणि उपचारांशी संबंधित दुष्परिणाम कमी करण्याच्या संकल्पनेला पाठबळ देते, ज्यामुळे रुग्णांचे जीवनमान सुधारते.”
डॉ. दोशी भारतातील फंक्शनल न्यूरोसर्जरी क्षेत्रातील अग्रगण्य तज्ज्ञ म्हणून मोठ्या प्रमाणावर ओळखले जातात. दोन दशकांहून अधिक काळ देशात डीप ब्रेन स्टिम्युलेशन पुढे नेण्यात त्यांचा महत्त्वपूर्ण वाटा राहिला आहे. जसलोक हॉस्पिटल क्लिनिकल नाविन्यता आणि पुरावा-आधारित सरावाद्वारे जागतिक वैज्ञानिक संशोधनात महत्त्वपूर्ण योगदान देत भारतातील गुंतागुंतीच्या न्यूरोलॉजिकल विकारांचे व्यवस्थापन करणाऱ्या फंक्शनल न्यूरोसर्जरीसाठी अग्रगण्य केंद्र आहे.
जसलोक हॉस्पिटल अँड रिसर्च सेंटरचे सीईओ श्री. जितेंद्र हरियाण म्हणाले , “जसलोक हॉस्पिटलमध्ये आमचा विश्वास आहे की, प्रत्येक संशोधनातील यश शेवटी रुग्णांचे जीवन सुधारणारे असले पाहिजे. सुरक्षित उपचार, अधिक अचूकता आणि जागतिक दर्जाची आरोग्यसेवा प्रदान करण्यासाठी अत्याधुनिक तंत्रज्ञान, क्लिनिकल उत्कृष्टता आणि वैज्ञानिक संशोधन यांची सांगड घालणे ही आमची कटिबद्धता आहे, जी रुग्णांच्या सेवेत सतत नवीन मापदंड प्रस्थापित करते.”
या आंतरराष्ट्रीय स्तरावर प्रकाशित झालेल्या संशोधनासह, जसलोक हॉस्पिटलने न्यूरोसायन्सेसमधील उत्कृष्टतेचे केंद्र म्हणून आपले स्थान पुन्हा एकदा दृढ केले आहे, जिथे क्लिनिकल तज्ज्ञता, नाविन्यता आणि संशोधन वैद्यकीय क्षेत्रातील नवीन प्रगती प्रयोगशाळेपासून रुग्णांच्या सेवेपर्यंत पोहोचवण्यासाठी एकत्र काम करतात, ज्यामुळे रुग्णांना उपलब्ध असलेल्या अत्यंत सुरक्षित आणि प्रभावी उपचारांचा लाभ मिळणे सुनिश्चित होते.
